My Weblog: kutahya web tasarim umraniye elektrikci uskudar elektrikci umraniye elektrikci istanbul elektrikci satis egitimi cekmekoy elektrikci uskudar kornis montaj umraniye kornis montaj atasehir elektrikci beykoz elektrikci

rusiya


amarikesardar

“MİN 48 SALÊN XWE DA ROJNAMEVANÎ Û EDEBİYATA KURDΔ

 

 

MİN 48 SALÊN XWE DA

ROJNAMEVANÎ Û EDEBİYATA KURDΔ

 

 

 

                  Hûn dikarin destpêke behsa malbata xwe bikin? Malbata we kîjan derê hatîye Erîvanê?

 

                  Emerîkê Serdar: Malbeta me ji deşta Bişêrîê hatye. Hatine Serhedê, gundê Dûzkendê, paşî sala 1828-a derbazîобложка N 136 Împêratorya Rûsîaê bûye (Ermenîstana îroyîn). Ez ji qebîla, bereka sanyame, Ermenîstanêda bereka me 3 gundada dimîne – Senger, Mîrek û Gelto. Ez xwexwa 8-ê sibatê sala 1935-a gundê Pamba Kurdada (navçea Elegezê, Ermenîstan) hatime dinê. Usa qewimye, wekî wî gundîda ji qebîla me her tenê mala me bûye. Lê telebextra, nha îdî wî gundîda tu kesekî me namîne. Ez hatime Yêrêvanê, mala apê min û kurapê min çûne Tbîlîsîê, Rûsîaê.

 

                  Zarokatî û xwendina te kîjan rewşê de derbaz bû?

 

                  E.S.: Ez nuxurîê dê-bavê xwe bûme û zaroka tenê bûme. Ezî 6 salî bûm, gava destbi şerê Sovêtê û Almanîaê bû, bavê min birin ber şêr, usa jî paşda venegerya, şehîd ket. Apê min Hemîd çû eskerîê, lê neçû ber şêr, paşî şêr vegerya hate gund û malbeta me bû xweyî. Zarotya min gundê Pambêda derbaz bûye. Pamb jî cîkî bilindcîye, tebyeta wê gelekî xweşe, hersê alîê gund ç’yane, şînayî gul û kulîlk reng-rengîne û gelekin, baharê û havînê bîna buhuştê wan ç’ya û banîê me tê û ez wî gundîda mezin bûme û ewê yekê gelekî ser min hukum kirye. Paşî xilazkirina mekteba gunde 7-sale min mekteba gundê Elegezêye navîn xilaz kirye, paşê Yêrêvanêda fakûltêta dîrokê-zimênda ya înstîtûta pêdagogîêye ser navê X.Abovyanda 5 sala xwendye û sala 1959-a xilaz kirye. Paşî xilazkirina înstîtûtê ez 3 meha mekteba gundê Elegezêye navînda xebitîme çawa dersdarê edebyet û zimanê ermenî û kurdî. Dawya sala 1959-a ez Yêrêvanêda radîoêda para kurdîda xebitîme pêşîê çawa spîkêr, paşê çawa cîgirê serokê parê. Ez vêderê xebitîme hetanî sala 1962-a. Wê şûnda rêdaksîa rojnema “Rya teze”-da derbazî ser xebatê bûme  — bûme wergêr, serwêrê para çandê û nema, katibê cabdar, cîgirê rêdaktor, lê ji sala 1992-a bûme rêdaktorê – berpirsyarê rojnema “Rya teze”. Min 15 sala serkarî rojnemê kirye hetanî sala 2006-a. Wê salê rûê saxlemîêda ez ji xebatê aza bûme û hetanî roja îroyîn naxebitim.

 

                  Destpêka nivîsarîya xwe dikarî ji me re behs bikî?

 

                  E.S.:  Sala 1955-a, gava rojnema “Rya teze” dîsa destbi weşana xwe kir, min gotarê biç’ûk û helbest jêra dişandin û ewana rûpêlê wêda dihatine weşandinê. Lê paşerojê min tê derxist, wekî ez ne helbestvanim (paşwextîêda min derheqa wê yekêda 01gotareke rexnegirîê nivîsî bi vî navî: “Min çira dest ji şayîrtîê kişand?”) û min destpê kir nivîsara vekirî – nexş-nîgarê hûr – nivîsî. Eva janreke teze bû nava edebyeta kurdê Ermenîstanêda. Û çiqas çû, ew janr cem min dha xurt bû, paşî gîhande wê yekê, wekî min serpêhatî û romanok nivîsîn. Pirtûka mine pêşin “Destê dê” sala 1974-a bi tîpê kîrîlî Yêrêvanêda hate weşandinê. Pey wêra 2 berevokê mine mayîn jî bi tîpê kîrîlî hatine weşandinê — “Îdî dereng bû” û “Dengê dil”. Rûê rewşa komera Ermenîstanêye aborîye xirabda navbirîke mezin jî kete nava jiyana mine efrandarîê. Berevoka mine 4-a “Gundê me” sala 2006-a çap bû. Pey wêra îdî berevokê efrandinê min bi tîpê latînî ser hev hatine weşandinê. Hetanî nha 12 berevokê min neşir bûne, ji wana 3 bi zimanê rûsîne. Berevokeke min jî bona zaroka “Em çûne aş” bi 2 zimana hatye weşandinê – kurdî û rûsî. Ew hersê pirtûkê mine bi zimanê rûsî dota min Nûrê wergerandye rûsî û daye weşandinê. Berevoka bona zaroka jî ewê usa kirye. Xênji wê weşanxana LIS-ê (Amed) 3 pirtûkê mine pêşin (“Destê dê”, “Îdî dereng bû” û “Dengê dil”) çawa pirtûkê cuda-cuda sala 2015-a cara duda daye weşandinê. Gele berevok û efrandinê min welatê derekeda hatine belakirinê. Ez rind zanim, wekî pirtûka mine bi zimanê rûsîye “Dewetek du cara kirin” pirtûkxana Rêxistina Miletaye Yekgirtîda (UN) tê xweykirinê. Çend pirtûkê min jî pirtûkxana Avstralîaêye serekeda têne xweykirinê. Ez îdî nabêjim, wekî çend berevokê min xênji Sovêta berê welatê Avropaêye cuda-cudada hatine belakirinê. Cîye bê gotinê, wekî gele serpêhatî û romanokê min, gotarê min bi tirkî, erebî û farizî jî hatine wergerandinê û weşandinê. Serpêhatîke min “Nemebir” bi fransî hatye wergerandinê û Parîzêda sala 2012-a hatye weşandinê. Gelek efrandinê min usa jî bi zimanê ermenî hatine wergerandinê û weşandinê. Ewana rojneme û kovarê ermenîda ronkayî dîtine. Hetanî nha usa jî 11 berevokê wergêra min kurdî hatine weşandinê. Ew pirtûkê seyasetîê û edebyetêne. Xênji wê min nas dikin çawa rexnegirê edebyetê. Çawa kurdzan Tomas Boîs pirtûka xweye “The Kurds”, ku sala 1966-a Lîbananêda bi zimanê înglîsî çap bûye, dinivîse, “Emerîkê Serdar merivê pêşine, ku destbi rexnekirina edebyeta (krîtîka edebyeta) kurda kirye”. Sala 2011-a berevoka gotarê min “Bijare” bi zimanê kurdî Yêrêvanêda hatye weşandinê, wêda gelek gotarê rexnegirya edebyetê hene.

 

 

                  Dewleta Sovyeta berê nezîkbûna wê çawa bû xebatên radyo û rojnama kurdên Ermenistanê?

 

                  E.S.:  Dîwana Sovêtê xêrxwaz û pismamê miletê kêmjimar bû. Bi saya wê em ne tenê Ermenîstanê, lê usa jî Gurcistanê û02 Rûsîaêda zêde bûn û me edebyet û çanda xwe pêşda bir. Dîwana Sovêtê guhdarya mexsûs dida ser çand û edebyeta miletê kêmjimar. Eger berî Sovêtê Ermenîstanêda kurdê xwendî zef kêm bûn, lê bi saya seyasetya Sovêtêye miletîê temamya artêşeke rewşenbîrê meye mezin pêşda hat, ku dora rojnema “Rya teze” û radîoê berev bûn û qulixî çanda miletê xwe kirin. Lê telebextra paşî hilweşandina Sovêtê rewşa edebyet û çanda me baş nîne. Eger berê wextê Sovêtê nava salêda hetanî bi deha nav pirtûkê kurdîye bedewetîê dihatine weşandinê, lê nha ancax yek yanê dudu. Lazime bê gotinê, wekî rojnema “Rya teze”, para radîoêye kurdî alîê xweda her tişt dikirin bona ne tenê parastin, lê usa jî pêşdaçûyîn û gulvedana edebyet û çanda me. Rûpêlê rojnema “Rya teze”-da hemû janrê edebyetê dihatine xebtandinê û eva yeka bona me tiştekî teze bû. Raste, rojneme ya Partîaê bû, 3 rûpêlê wê pêşkêşî propagandakirina îdêaê komûnîstîê kirîbûn, lê rûê 4-a her tenê bona edebyet û çanda me bûn. Ratse, rojneme hevtê 2 cara derdiket û formata xweva jî biç’ûk bû, lê ewê nava gelê meda roleke mezin dilîst. Merî dikare usa jî derheqa radîoêda bêje. Hertim bernemê radîoêda (îlahî ji sala 1962-da girtî hetanî salêd 1980-î) cîkî mezin didane edebyet û çanda me, ez îdî nabêjim derheqa kilam û sazbendya meda.

 

                  Dikarî behsa radyoya Erîvane bikî? Xebata xwenî li wir radyoyê behs bikî? Çend sala xebitî û çi karî dikir? Radyo Erivanê rolek çawa lîst, kîjan kesên naskirî xebat kirin?

 

                  E.S.: Ez 3 sala radîoêda xebitîme. Xênji gotarê derheqa sazbendî û çanda meda min usa jî gele şanoê radîoê nivîsîne û 04gelek wergerandye bi zimanê kurdî. Hetanî nha jî wana pê radîoê didin. Radîoa Yêrêvanê roleke mezin lîst ne tenê bona kurdê Ermenîstanê, Gurcistanê û Azirbêcanê, lê usa jî bona kurdê Kurdistanê. Badilhewa nîbû, wekî ewqas neme ji wana dihatine stendinê, ewana îlahî daxwaz dikirin kilamê kurdî gelekî bidin. Lema jî radîoêda fonda kilamê kurdîye dewlemend hate sazkirinê. Wî şuxulîda keda Casimê Celîl, Xelîl Mûradov, Ahmedê Gogê, Keremê Seyad û yêd mayîn geleke. Ew fonda radîoê dewlemendîke çanda meye mezine û em bi wê kubar dibin. Merivêd meye usaye navdar rojnemê û radîoêda xebitîne, çawa Mîroê Esed bû, Qaçaxê Mirad, Şekroê Xudo, Mîkaêlê Reşîd, Fêrîkê Ûsiv, Şikoê Hesen, Mirazê Evdo, Şerefê Eşir, Wezîrê Eşo, Sîma Semend, Karlênê Çaçanî, Elîê Evdilrehman û yêd mayîn bûn. Îro em bi şêkirdarî wana bîr tînin, çimkî ewana bawer bikî gişk çûne ser dilovanya Xwedê.

 

                  Hûn dikarin rola rojnema Rîya Teze behs bikin? Wî rojnama de kîjan kesên naskirî xebitîn?

 

                  E.S.: Derheqa rojnema “Rya teze”-da merî dikare bêje, wekî ew bûye ênsîklopêdîa jiyana kurdê Sovêta berê. Tu qewmandineke usa tunebû, ku emrê kurdê Sovêtêda biqewimya û rojnemê guh neda ser. Ewê bi firetî derheqa jiyana kurdê Gurcistanê, Azirbêcanê, Rûsîaêda dinivîsî. Gurcistanê û Azirbêcanêda gotarbêjê meye mexsûs hebûn (Taharê Biro û Nîzamîê Beko). Rojnemê usa jî efrandinê şayîr û nivîskarê wan komera dida weşandinê. Rojneme usa jî wextê xweda diçû Amêrîkaê, Kanadaê, welatê Avropaê. Telebextra, dergê welatê Asîa Pêş û Navîn pêşya rojnemê girtî bûn. Ew nikaribû biçûya Tûrkîaê, Îranê, Îraqê, Sûrîaê. Lê me dîsa derheqa jiyana kurdê wan welatada dinivîsî, nimûnê edebyeta wan dida weşandinê. Car-carna kurdê wan welata dibûne mêvanê rêdaksîaê û ewê tê bêjî nifûseke teze dida me. Raste, salê dawîê çûyîn-hatin îdî gelek bû, mêvanê me ji Kurdistanê gelek bûn û ewana bi hewaskarî nasya xwe didane jiyana kurdê Ermenîstanêye abûrî û çandê. Min jorê navê gelek rewşenbîrê meye navdar daye, ji wana gelek xebatkarê rojnemê bûne. 

 

                  Serokatîya koma rewşenbîrên Ermenistanê  çend salan kişand û Şêwrê çi xebat kirye?

 

                  E.S.: Sala 1992-a me Şêwra rewşenbîrê Ermenîstanêye kurd saz kir. Serokê wêyî pêşin akadêmîk Şekroê Xudo bû. Lê paşî çend meha Şekro çû Moskvaê û ez hatime bijartinê çawa serokê Şêwra rewşenbîrê Ermenîstanêye kurd. Nava salê derbazbûyîda Şêwrê gelek xebata praktîk kirye. Endamê serwêrtîê gele cara diçûne gundê kurda, halê wan dipirsîn, guh dane pirsê wane nesafîkirî, derheqa wan pirsada ber organê dîwanêye hemcab pirs pêşda dikişandin û gele cara digihîştine safîkirina wan pirsa. Şêwrê usa jî xebateke mezin kirye bona propagandakirina nimûnê çand û edebyeta me, êvarî, rasthatin dane teşkîlkirinê, rasthatin tevî wekîlê rewşenbîrê gelê cînar derbaz kirine, hobêlyanê navdarê me dane kivşê û gele pirsê mayîn. Bi saya serê min, bi altkirina gelek çetnaya Ermenîstanêda dewsa tîpê kîrîlî tîpê kurdîye latînî hatine qebûlkirinê û xebtandinê. Û îro piranya mektebê gundê kurda dersê zimanê kurdî îdî bi tîpê latînî derbaz dibin, rojnema “Rya teze” bi tîpê latînî tê weşandinê. Ez îdî derheqa gelek pirsê mayînda nabêjim, ku Şêwr pêva mijûl bûye û karekî mezin kirye. Rêzkirina wê xebatê wê cîkî mezin bigre û ez wê yekê naxwazim.

                  Lê… Çawa dibêjin, çi ku duxuliqe, usa jî dimre. Nha ya Şêwrê jî usane. Eva çend sale Şêwr kar nake bi menîê obyêktîv. Yêrêvanêda ew koma rewşenbîrê kurd nemaye, ku berê hebû û dikaribû û dixwest kar bikira. Telebextra, nha ew kom tune. Rastîê jî Yêrêvanêda rewşenbîrê kurd jî nemane, yê ku mane jî, bi menîê cuda-cuda aktîv nînin û nikarin kar bikin. Ez jî bêsehet bûme. Nha Şewr bi nav heye, lê rastîê kar nake. Merî dikare bêje, wekî Şêwra rewşenbîrê kurd mîsîa xwe qedand û nha çawa rêxistin ji meydanê derketye.

 

 

                  Xebat û keda we çawa hatine qîmetkirinê?

 

                  E.S.: Min 48 salê temenê xweye herebaş daye rojnemevanî û edebyeta kurdî. Û eva yeka anegor hatye qîmetkirinê. Ez endamê Yekîtya nivîskarê Ermenîstanê, Yekîtya rojnemevanê Ermenîstanê, endamê PENa KURD im, 2 cara hatime bijartinê çawa dêlêgatê hemcivînê rojnemevanê Sovêtê, ku Moskvaêda derbaz bûne. Ez kurdê Ermenîstanêyî pêşin û tenê bûm, ku sala 1986-a layîqî navê rojnemevanê Ermenîstanêyî emekdar bûm. Nava temamya kurdada ez merivê pêşin û tek-tenême, gava sala 2009-a Dêpartamênta lêkolînê ya Navenda Bîografîêye navnetewî (Kêmbric, Anglîa) navê “Profêsîonalê Cihanêyî pêşîkêş bona sala 2009-a” daye min. Wê nemêda, ku Navendê minra şandye, tê gotinê: Birêz Serdar! Gotî We pîroz bikim. Hersal Dêpartamênta lêkolînê ya Navenda Bîografîêye navnetewî (International Biographical Centre) lêkolîna bi hezara bîografîa ji serkanîê cuda-cuda derbaz dike bona tamkirina salixnemê meye eyan û rewakirina wan anegorî Bernema me. Hildibijêrin çend merivên usa, ku, bi fikra me, karekî mezin dereca xweda kirine, hukumî ser dereca cî, netewîê û navnetewîê hîştine. Hûn karkirekî usayî mezinin. We gele hereket rêtye bona bigihîjne wê standartê, ku layîqî rawekirinêye. Lema jî kandîdatûra We çawa profêsîonalê dereca xweyî berbiç’ev û mezin hatye lênihêrandinê û pêşdakişandinê bona Navenda Bîografîêye navnetewî lêbinihêre. Ratîfîkasîakirina ewê rewakirinê ji alîê Serwêrtya Rewakirinêda nha dawî hatye, lema jî ez xwera hurmeteke mezin hesab dikim We navkim çawa endamê Navenda Bîografîêye navnetewî PROFÊSÎONALÊ CIHANÊYÎ PÊŞÎKÊŞ-2009… Bi qedirgirtin,  Nîkolas S. Loû, Dîrêktorê sereke”.

                  Çawa merivekî navdar û kedkir derheqa minda “Ênsîklopêdîa Îslamê”-da hatye nivîsarê.

                  Ev nav û hurmeta han xweber femdarîye, lê qîmetkirina lape mezin û ber dilê minda gelekî ezîz ewe, wekî neferê mala min keda min dişêkirînin û lê dibine xweyî. Mesele, dota min Nûrê malpera mine şexsî bi 2 zimana – kurdî û rûsî – amade kirye (http://kurd.amarikesardar.com/) . Wêda tu dereceke jiyana min der nemaye. Yekî ku dixwaze nasya xwe bide min, jiyana min û 03efrandinê min, eva malpera jêra bera bêbinîye. Xênji pirtûka, gotara, doklada, nemê vekirî û yêd mayîn wêda usa jî pareke mezin wêneê rewşenbîrê me heye û gele îzbatîêd mayîne hewaskar. Xwendevanê biyanî gele cara minra têlêfon dikin û derheqa malpera mine şexsîda fikra xweye baş dibêjin.

                  Bona min şabûneke mayîne mezin jî ewe, wekî berevoka serpêhatîê mine bi zimanê rûsîye pêşin “Dewetek du cara kirin” neferê mala min hazir kiribûn seba 70-salya bûyîna min. Hersê qîzê min — Leylê, Nûrê û Zerê — ew efrandin ji kurdî wergerandibûn rûsî, rêdaktorî lê kiribû zevê minî mezin Sînotê Ebûzêt, sponsorya wê berevokê zevê minî biç’ûk Biro (Îşxanê Eso) kiribû.

                  Ez gelekî şame, wekî nevîê min – Zozan, Şêrzad, Leylê û Mîdîa — efrandinê min dixûnin û ew bi dilê wanin.

 

 

                  Tu niha çi dikî, rewşa tendûrîstîye çawaye, zarokên te, malbata te, rojên te çawa derbas dibe, dikarî behsa xwenî dawî bikî?

 

                  E.S.: Nha ez tu karî nakim, ez 81 salîme, ç’evada û lingada belengaz bûme, nikarim ji malê derêm, hertim malê rûniştîme. Dewsa ç’ev û destê min Nûra min kar dike – minra dixûne, tiştek lazimbe ez dibêjim ew dinivîse, miqatî min dibe. Ratse, temenê min mezine, lê min tewqê xwe ji jiyanê nebirye. Alîkara min – radîoêye. Ez ewê hertim dibihêm û rind haj pê heme cihanêda çi diqewime, rewşa welatê min çawane. Hilbet, ew qewmandinê van dawya, ku welatê minda dibin, ew xwîna, ku tê rêtinê, tabetîê nadne min, lê çi bikim, destê min nagihîje welatê min. Her tenê bi qewata xeberê û nivîsarê ez dikarim kêrî miletê xwe bêm. Van salê dawîê min çend gotarê rexneye tûj nivîsîne û dane weşandinê. Xêrnexwazê me ew bi şûra qebûl kirine û êrîşî ser min kirine. Lê ez minetê nakişînim, çimkî zanim ser rya rastim û dixwazim rastî bê bihîstinê. Usa jî dixwazim tiştekî jî bêjim: wextê Sovêtêda bi saya helbestvanê meye eynsî — Qaçaxê Mirad, Fêrîkê Ûsiv, Şikoê Hesen, Mîkaêlê Reşîd, Eskerê Boyîk, Tosinê Reşîd, Şemsî poêzîa me gihîştibû hêlanê bilind û em bi wê yekê dihatne terbyetkirinê û kubar dibûn. Lê telebextra dem hatye guhastinê û nha ew merî ketine meydanê, xwe helbestvan hesab dikin, ku gelekî dûrî poêzîaêne. Û ya keder ewe, wekî, mesele, Facebook-êda bi deha, bi seda peyçûyê wan hene û bi wî cûreyî qedrê poêzîa eynsî dikeve. Wekî helbestvanê meye navdar ev yeka bidîtana, wê çiqas berxwe ketana… Ew çi ku wana wextêda kirye bona pêşdaçûyîna poêzîa me, îro tê pêpeskirinê! Yê ku ne helbestvanin, ne jî efrandarin, ketine meydanê, direqisin! A eve kedera mezin! Wê başbe, wekî her yek guh bide ser vê yekê û nehêle “poêzîa” bêkêr serkêşîê bike. Yanê na, mala poêzîa me wê xiravbe!

 

Hevpeyvîn: Nihat Gultekin

Kovara “Nûbihar”, N 136

Avgûst, 2016,

Stenbol.

RÊPLÎKA DERHEQA KURDA LI PANTÊONÊ YÊRÊVANÊ (2016)

 

 

RÊPLÎKA DERHEQA KURDA LI PANTÊONÊ YÊRÊVANÊ (2016)

 

        Van dawya îdî bûye edet bona navê yekî bilindkin, dibêjin giva filankesê me pantêona Yêrêvanêda hatye definkirinê. Lê rastî ewe, ku her tenê EREB ŞAMÎLOV (EREBÊ ŞEMO) pantêona Yêrêvanêda hatye definkirinê. Lê wekîlê rewşenbîrê meye mayîn hîmlî goristana Toxmaxgyolêye sadeda hatine definkirinê. Em navê çend merivê me bidin, ku wêderê (Toxmaxgyolêda) hatine definkirinê. Ew Wezîrê Nadirî, Nûrê Polatova, Ûsivê Beko, jina wî Meryem, Cerdoê Gênco, Emînê Evdal, Tîtal Mûradov, Vladîmîr Çatoêv û yêd mayînin.

        Emê gelekî şabûna, wekî ev merivê me gişk pantêoneke Yêrêvanêda  hatibûna definkirinê. Lê rastî usa nîne. Rastî ewe, wekî ewana goristana sade — Toxmaxgyolêda hatine definkirinê. Û hilbet, tiştekî baş nîne, gava vê îzbatîê feş dikin.

 

 

ÇAWA MIN KONSTÎTÛSÎA TRSS TEZE WERGERAND BI ZIMANÊ KURDÎ

EW YEK ÇAWA QEWIMÎ

  

 

ÇAWA MIN KONSTÎTÛSÎA TRSS TEZE

WERGERAND BI ZIMANÊ KURDÎ

 

 

              Sala 1976-a proêkta Konstîtûsîa TRSS teze prêsa sovêtîêda hate weşandinê bona enenekirina hemcimetîê. Şika me hebû gelo çawa rojnema miletîê emê ewê wergerînin bi zimanê kurdî û rojnema “Rya teze”-da bidne weşandinê yanê na? Bona vê pirsê rêdaktorê rojnemê Mîroê Esed Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanêra hate girêdanê. Wêderê jêra gotin, wekî wê paşê bersiva wî bidin. Çendek derbaz bû, ji Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê rêdaktor Mîroê Esedra têlêxistin û gotin, wekî katibê Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanêyî pêşin hevalê Karên Dêmîrç’yan Komîtêa Navendî ya PartîaКонституция СССР komûnîstê Yekîtya Sovêtîêra hatye gitêdanê û jêra gotine, wekî ese proêkt gerekê bi zimanê kurdî jî bê wergerandinê û bi hemcimetî bê enenekirinê. Wekîlê Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê usa jî rêdaktorra gotibû, wekî bona we wedê wergêrê dirêj kirine û serda zêde kirye, wekî “Raste, wergêra proêktê wê wera çetinbe, çimkî zimanê weyî yûrîstîê, zakona hela nehatye helkirinê, cêribandina we alîê wergêra têkstê usa tune, îdareke usa jî tune, wekî karibe vê pirsêda alîkarîê bide we, xênji we tu kesekî mayîn nikare vê xebatê bike, lema jî hûn gotî gumana xwe bidne her tenê ser xwe. Bi gilîkî – proêkt gotî bê wergerandinê, lema jî wedekî dirêj dane we”.

           Wî çaxî ez cîgirê rêdaktor bûm. Rêdaktor Mîroê Esed gazî min kir û got, ku em gerekê proêkta Konstîtûsîaê wergerînin kurdî. Min jêra got:

             - Mîro Esedîç, eva şuxulekî gelekî çetin û cabdare. Gelo emê karibin bin derên?

           M.Esed minra got:

         - Ew spartina partîaêye û gerekê ese bê qedandinê. Lema jî wedekî dirêj dane me bona wergêrê. Tu gotî ewê têkstê wergerînî kurdî. Xênji te tu kesekî mayîn nikare wî şuxulî bîne sêrî. Ez zanim, gele cara destê te diweste û tu zar dibêjî, heval wergêra te dinivîsin. Vê carê jî Grîşaê Memê, Prîskê Mihoyî, Têmûrê Xelîl bin qolê tedanin û tê zar wergerînî, ewê binivîsin. Emê jî – ez, Hesenê Qeşeng, Elîê Evdilrehman, Babaê Keleş, Tîtal Mûradov û yêd mayîn – wergêra te binihêrin û rêdaktorîê lê bikin. (Bona wê yekê ferhengê bi zimanê azêrî, tacîkî, farizî, rûsî-kurdî û yêd mayîn lazim bûn û hevala ew yek didane xebatê).

        Berî her tiştî min baş nasya xwe da têksta proêktê, ew têrmîn başqekirin, ku hetanî wî çaxî bi kurdî nehatibûne wergerandinê, ew têrmîn wergerande kurdî û pirsê têxnîkîêye mayîn xwera zelal kir.

         Me destbi şuxul kir. Min digot, hevalê jorgotî berhev dihatne guhastinê û dinivîsîn. Gava me serîk werdigerand, dibir dida rêdaktor bona rêdaktorîê lê bike. Wextê wergêrê (min têksta rûsî û ermenî dida xebatê) min dît, ku ermenîda çend ciya temamya abzasa, cumla berdane, gele ciya şaş wergerandine. Û wexta min têksta wergerandî dida rêdaktor, eşaretî didaê, ku guhdarîê bide ser têksta rûsî, çimkî ermenîda ew kêmasîê jorgotî hene.

             Çawa min got, wedekî dirêj kivşkiribûn bona em têksta proêkta Konstîtûsîa TRSS teze wergerînin kurdî. Lê me ji wede zûtir ew şuxul anî sêrî. Rêdaktorîkirina wergêra min gelekî kêm bû, bawer bikî qe destê xwe nedabûne wergêra min. Têkst hejmareke rojnema meye formata mezinda hate weşandinê. Rêdaktor ew hejmara rojnemê bir da katibê Komîtêa Navendî alîê pirsê îdêologîêda Karlên Dallakyan û jêra got, wekî têksta ermenîda kîderê çi şaşî û berraberdan hene. Dallakyan têksta rûsî û ermenî himberî hevkir û dît, wekî em rastin. Hilda ha got:

             - Virhada, gava têkstê haye mezin û cabdar têne stendinê, gotî pêşîê bidin “Rya teze” wergerînin, paşê bidin Armênprêsê belakin. Kê têkst wergerandye kurdî?

                  — Cîgirê min Emerîkê Serdar.

                  — Alîê minda razîbûnê bidnê, — Dallakyan got. – Eferim wera, we ji wedê kivşkirî zûtir şuxulê spartî anî sêrî.

             Paşî wê yekê Komîtêa Navendî komîsîa teşkîl kir bona himberîhevkirina têksta proêktê û ya ermenî wergerandî, şaşî û berraberdanê nava wergêra ermenîda heyî dane rastkirinê û îdî têksta temiz ya bingehî sêsîa hevtaye sirêder ya Sovêta TRSS tewrebilinde gazîkirina nehada 7-ê oktyabrê sala 1977-a hate qebûlkirinê.

              Min çar cara bona wergêra wê têkstê honorar stendye. Cara yekemîn – çawa têksta rojnemê. Cara duda – gava ew çawa broşyûr ji alîê weşanxana “Hayastan”-êda hate weşandinê. Cara sisya – rêdaksîa rojnemê bona wededa û baş tercmekirinê prêmîa da min. Cara çara — Komîtêa Navendî jî alîê xweda prêmîa da min.

          Wî çaxî qebûlkirî nîbû binivîsyana, kê dokûmêntê seyastîê – partîaê û hukumetêye ferz wergerandye. Lema jî vê broşyûrêda nehatye nivîsarê, wekî min wergerandye.

              Wextê wergêra Konstîtûsîa RSS Ermenîstanê jî min ew cêribandin da xebatê, û ew têkst sêsîa hevtaye sirêder ya Sovêta RSS Ermenîstanêye tewrebilinde gazîkirina nehada 14-ê aprêlê sala 1978-a hatye qebûlkirinê.

            Nha hinek îsafa xwe dişewitînin û dibêjin, wekî Emerîkê Serdar şuxulê wergêrê zevt kiribû, nedihîşt xebatçîê mayîn wî şuxulîva mijûlbin û honorara mezin distend. (Ez wê yekê jî bêjim, wekî wî çaxî wergêra têksta rojnemêda kapêk bû). Lê rastîê ha bû: te dinihêrî şemîê sibê zû rêdaktor mala mera têlêdixist û digot: “Te rojnemê îro stendine?” Min digot: “Belê”. “De wî çaxî filan-bêvan rojnemêda evan têksta hene, wergerîne, duşemê bîne rêdaksîaê”. Min usa jî dikir (çiye, min spartina rêdaktor neqedanda?). Rêdaktorra dest dida wergêr baş û wededa bê kirinê. Ewî kadrê xwe baş nas dikir û zanibû, kê çi dikare bike. A lema jî wîra dest dida wergêr zû û baş bê kirinê û ew şuxul disparte min. Û dibe nha hinek bifikirin, wekî ez pesnê xwe didim. Lê rastî usa bûye. Wî çaxî gişka derheqa vê yekêda zanibûn. Telebextra, şedê wan roja hîmlî çûne rehmetê û nikarin şedetîê bidin derheqa rastbûna gotina minda. Lema jî ez borcê xwe hesab dikim rastîê bêjim –  derheqa vê qewmandinêda hûrgilî binivîsim.

 * * *

                Nha dikare biqewime hinek bêjin: wergêra edebyeta seyasetîê kêra lazim bû û kêrî çi dihat? Lê gotî qewmandina nava wedê wanda qîmetkin. Wî çaxî wede usa bû û em jî çawa xebatkarê îdêologîê borcdar bûn rya partîaê xweykin û pêşda bibin. Ya duda: çi xirab bû, wekî têksteke usa çawa Zakona welête bingehîye bi zimanê kurdî bê wergerandinê? Ewê yekê em gele tişta hîn kirin bi borcnasî û cabdarî berbirî pirsa bin, çimkî her gotineke Konstîtûsîaê – zakone û gotî bi yekşivêtî bê femkirinê, dufikrî têda tunebe. Lê yazix ew cêribandina me ji alîê hinek partîaê kurdaye welatê derekeda nehate qîmetkirinê û hesabhildanê. Lê çi bibe-nebe, bona gelê meyî vêderê eva qewmandineke dîrokîye – Konstîtûsîa TRSS bi temamya giranî û cabdarya xweva bi kurdî hate wergerandinê.

                   

Yanvar, s. 2015-a. 

 

Vê p’ara bîranînada usa jî bixûnin:

BERSIVA HER TENÊ 3 ŞERÊ NEŞÛŞTÎ

 

 

BERSIVA HER TENÊ 3 ŞERÊ NEŞÛŞTÎ

 

 

                  Jiyana minda gelek cara şerê neşûştî avîtine min, lê min gele cara bersiva wan nedaye, çimkî min layîq hesab nekirye. Lê 3 şerê neşûştî, ku van axirya avîtine û davêjne min, ez naxwazim bê bersiv bihêlim, çimkî ew ji temê derdixin. Nha derheqa 3 şerê neşûştîda.

          

* * *

 

                  Gava sala 1991-ê rêdaksîa rojnema “Rya teze” çend meha ma bê rêdaktorê sereke, min, çawa cîgirê rêdaktor, serkarî rojnemê dikir. Çendik-çend cara xebatkarê me minra digotin, wekî çira ez oda rêdaktorda rûnanêm, lê oda cîgirda rûdinêm. Min bersiv dida, wekî ez rêdaktor nînin, fermana derheqa wê yekêda tune, îznê nadme xwe cîê badilhewa xeberdana zêde pêşda bînim. Xebatkarê me qirar kirin civata kolêktîvê derbazkin û pirsê ber Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê pêşda bikişînin bona ew min kivşke çawa rêdaktor. Kolêktîvê civata xwe derbaz kir, qirar kir berbirî Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê bin û hîvî bikin fikra kolêktîvê hesab hildin û min kivşkin çawa rêdaktorê rojnemêyî sereke.

         Nha hinek xebatkarê meye wî çaxî dibêjin, giva wana ez kivşkirime çawa rêdaktor. Yan nezanin, yan jî qestîka usa dibêjin. Çimkî eyane, wekî welatê Sovêtîêda bêy Komîtêa Navendî tu serkarekî îdarekê bi hesabhildana fikra kolêktîvê kivş nedikirin. Pirsa minda jî usa bû: gotî Komîtêa Navendî ez kivşkirama çawa rêdaktorê sereke giva bi hesabhildana fikra kolêktîvê. Aha kopîa wê fermana Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê, bi kîjanê ez kivşkirime çawa rêdaktorê sereke. Wergêra wê bi kurdî haye:

013-1-1          

“QIRARA

katibtya Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê

15-ê îyûlê s-1991-ê. Protokol N 16, k.16

 

Derheqa hevalê E.D.Serdaryanda

 

                  Pêşdanîna civata kolêktîva rojnema “Rya teze” qebûlkin û Emerîkê Dewrêş Serdaryan testîqkin çawa rêdaktorê rojnema “Rya teze”.

          

                  Katibê Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê

                                                                                                                                        A. Sargsyan

 

                    Şandine: Neşireta Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê, sêktora hesabkirinê.

          

                    “Raste”

                             Serwêrê para Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanêye tomerî

                                                                                                                                                                            R.Gêvorgyan.”

 

          

         Eva jî têksta fermanêye rûsî:0012-1

          

         Wergêra wê bi kurdî haye:

          

“FERMAN N 16

bona neşireta Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê

22.07.1991, baj.Yêrêvan

 §5

 

              Serdaryan Emerîkê Dewrêş 15-ê îyûla îsalinda kivşkin çawa rêdaktorê rojnema “Rya teze”. Aylix 460 rûb.

                  Bingeh: Qirara byûroa Komîtêa Navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanêye hej.16 ya 15-ê îyûlê sala îsalin.

          

         Dîrêktor                    V.V. Markosyan

         Serokê para kadra     S.G.Alêksanyan.”

          

                  A rastî eve, ne ku gotina hinek xebatkarê rojnemêye berê.

          

* * *

          Meha noyabrê sala 2000-ê wekîlê hukumeta Herêma Kurdistanêye li Moskvaê Xoşavî Babakr minra têlêxist û got, wekî hukumeta Herêmê 5 hezar dolar şandye bona rêdaksîaê çawa alîkarî û koda bankê minra got. Ewî usa jî minra got, wekî “ji wan 5 hezara hezarek birêz Nêç’îrvan Barzanî şandye bona dermanê ç’evê te”. (Wî çaxî ronaya ç’evê min xirab dibû). Min gotê, wekî xebatkarê me dikarin bifikirin, wekî ez qestîka dibêjim hezarek bona dermanê ç’evê min minra şandine. Ewî got, wekî hema îro jî ezê têlêgramê bidim, wekî ji wan 5 hezara hezarek bona dermanê ç’evê teye.

                  Aha ew têlêgram:

6 001-1          

                  Wergêra wêye kurdî haye:

          

         “Moskva 309/4884 37 17/11 1645=

         ERMENÎSTAN BAJARÊ YÊRÊVANÊ 23, PROSPÊKTA ARŞAKÛNYANS 2, QATÊ 12, RÊDAKSÎA ROJNEMA RYA TEZE EMERÎKÊ SERDAR=

          MAQÛL EMERÎK HÎVÎ DIKIM HESAB HILDIN WEKÎ JI WAN PERA KU MIN ŞANDINE BONA RYA TEZE HEZAR DOLAR XÛT BONA WEYE SEBA SAX’LEMYA WE= XOŞAVÎ BABAKR-

         HHHH   1705”

          

                  A rastî eve, ne ku ew şerê neşûştî, ku davêjne min, giva min hezar dolarê rêdaksîaê xwarye. Min xeysetê xebatkarê me zanibû, wekî karin şerê neşûştî bavêjne min, lema jî min ev têlêgram xweykir. Hemû gotinê wan şer-şiltaxê hane.

          

* * *

 

                  Meha avgûstê sala 2006-a ez û Nûra min çûne rêdaksîaê bona fermana azakirina xwe ji ser xebatê bidim. Min fermana xwe da. Xênji me Grîşaê Memê û Mirazê Cemal jî wêderê hazir bûn. Min wanra got:

         — Gelo hûn zanin çiqas perê rêdaksîaê bal min hene?

         Grîşa got:

         — Belê, em zanin, 100 dolar.

         Min got:

         — Raste. – Û min derxist ew 100 dolar nîşanî wan da û wanra got, wekî anegorî qanûnnema hevaltya rêdaksîaê 34 selefê hebûna rêdaksîaê minra dikeve (çawa serkarê hevaltîê, lê Grîşaê Memê û Rzganê Cangora çawa endamê hevaltîê her yekî wanra 33 selef dikeve). Wekî usane ez 34 dolara xwera hiltînim, 66 dolarê Grîşa û Rzgan didime Grîşa.

         Min usa jî kir.

         Şedê vê yekê Nûra min û Mirazê Cemale. Nha hinek dibêjin min ew 100 dolar bi temamî xwera hildaye û nedaye. Lê şede hene, dikarin îzbatkin – gelo rastî çawa bûye. Dikare biqewime Grîşa ew pere xwera hildaye û para Rzgan nedaye? Ez ne gunekarim.

          

 Yanvar, s.2015-a

 

Vê p’ara bîranînada usa jî bixûnin:

TIMA

 

 

TIMA

 

         Du gundîê me linga ji Gumrîê tên. Yek emirda mezin bûye, yê din cahil bûye. Havîn bûye. Herdu jî birçî bûne. Nêzîkî gundê Poştê dibin. Yê emirda mezin dibêje yê cahil:

         — Vî gundîda merivekî minî nas heye. Em herin mala wî, parî nan bixun, paşê herin.

         Têne gund. Diçin ber derê ewî nasê xwe.

         Nîvro bûye. Pez hatye de’na. Weke sed mî hewşêda bûne, çend kulfeta pez dotine. Silavê didin malxuê malê û diçine hundur. Hal-hewalê hev dipirsin, hevekî hevra qise dikin, paşê malxuê malê baxşandinê dixweze, dertê derva.

         Xêlelkê şûnda kulfeteke cahil şeşe nan tîne, datîne ser text, paşê diçe dodeke terikî tijî dew dike, tîne, datîne ber wan. Piç’e-piç’a dêw bûye, tirş bûye.

         Malxuê dibêje mêvana:

         — De keremkin, nanê xwe bixun.

         Herdu mêvan ç’evê hev dinihêrin. Yê emirda mezin dibêje yê cahil:

         — Kuro, nan hûrkê.

         Herdu ewqas nan hûrdikin, dikine dodê, wekî dod tijî dibe. Yê emirda mezin kevç’îê xwe orta dodêda dike, kevç’î t’îk disekine, û dibêje yê cahil:

         — De rave, em herin.

         Malxuê divê:

 

         - Hûnê kuda herin? Nanê xwe bixun!

         — Bira mala te şênbe, — yê emirda mezin dibêje malxuê, — hertim havînê dewê tirş mala te kêm nebe. Te anye vê havînê, vê germê ev dewê tirş danye ber me û dibêjî bixun? Malava, ev hebûna te têra gundekî dike. Te qe na bigota, bira çend hêk têkrana hêrûn, banyana ber me! Hêk jî mala teda tunebûn? Ne dora malê tijî dîk-mirîşk bûn. Tu ber çend hêka jî ketî?

         — Wekî we nedixwar, çira ewqas nan hûrkire nava dêw? – malxuê bi keder gote yê emirda mezin.

         — Min qestîka usa kir, wekî qe na hevekî zyanê bidim te bona tu zanibî havînê tenê dewê tirş danaynin ber mêvana, — û vegerya ser yê cahil, gotê: — Rabe, hela zûye em ji vê malê herin.

         Û herdua qe na xatirê xwe jî ji malxuê nexwestin, dêrîva derketin, çûn.

 Wênekêş Arif Sevinç.

PÊŞGOTIN («Em çûne aş», 2014)

 

 

XWENDEVANÊ EZÎZ!

 

 

         Îro, gava ji we gelek nikarin bi zimanê dayîka xwe bixûnin û binivîsin, em dixwazin alîkarîê bidne we. Ew pirtûka, ku nha destê wedane, ji du parane: para pêşinda serhatîê bavê min, nivîskar û rojnemevan Emerîkê Serdarin, ku bi zimanê kurdî hatine nivîsarê; lê para dudada tercma wan serhatyaye bi zimanê rûsî, ku min kirye.

         Çima ev berevok ji du parane? Çimkî me xwestye alîkarîê bidne xwendevanê meye biç’ûk û ne tenê yê biç’ûk bona xwendin û femkirina serhatîê bi zimanê meyî dê wanra dha hêsabe. Ez dixwazim şêwrekê bidme wan meriva, ku çetin kurdî dixûnin: wê dha rindbe pêşîê serhatîê bi zimanê rûsî bixûnin, paşê wê serhatîê bi kurdî bixûnin. Ez bawerim ewê bona xwendevana dha hêsa û hewaskarbe û ewê dha rind tex’mîn bikin serhatî derheqa çidane.  

         Şêwreke dinê jî: wexta têksta kurdî dixûnin, wê dha başbe bi deng bixûnin. Ewê alîkarîê bide we axavtina xweye zar pêşda bibin, ewê dha aza û bedew bikin. Ez we didime bawerkirinê – hûnê zûtirekê karibin xeberê çetin hêsa bimehînin û ne tenê têksta kurdî hêsa bixûnin, lê usa jî hêsa binivîsin û xeberdin. Ne axir zimanê nivîskarê me gelekî ferih û sadeye, bona guhê we gelekî nase usa, çawa xeberdana dê-bavê we, kalik-pîrkê we, xatî û metê we, ap û xalê we û merivê weye mayîn. 

         Ez gumanim, wekî wera jî wê hewaskarbe, çawa bona wan zaroka, ku hûn wêneda dibînin. Hela binihêrin ewana çawa bi guhdarîke mezin guh didine wî kalikî, ku zarokara pirtûkê dixûne.

         Ez dixwazim hûn lezetê ji xwendina vê pirtûkê bistînin!

 

Nûrê  SERDARYAN (Nûra  Emerîk).

resh-spi-1

Wênekêş Rebwar Rwanîn

 

TEZEVANYA EMERÎKÊ SERDAR

 

 

TEZEVANYA EMERÎKÊ SERDAR

  

         Sala 2014-a Yêrêvanêda berevoka nivîskarê kurd Emerîkê Serdare 12-a bi navê “Em çûne aş” hate weşandinê. Ew berevokeke edebyeta bona zarokaye hewaskar û qîmetlîye. Vê berevokêda tezevanya nivîskarê kurd ewe, wekî wêda serhatî bi 2 zimana – kurdî û rûsîne. Cîye bê gotinê, wekî serhatî dota nivîskar Nûra Emerîk wergerandine rûsî, pêşgotina berevokê nivîsye û tomerî hildayî berevok hazir kirye. Ev berevok bona xwendina ji dersxanê dere û wê alîkarîê bide şagirtê mektebê navîn bona hînbûna 2 zimana – kurdî û rûsî, usa jî wan meriva, yêd ku dixwazin van herdu zimana hînbin. A tezevanya nivîskar wê yekêdane, wekî dixwaze alîkarîê bide hînbûya bona nasya xwe bidne wan herdu zimana.

         Berevoka “Em çûne aş”-da 10 serhatîê nivîskar hene. Hinek serhatî xwendevanara nasin, lê hinekê mayîn nivîskar teze nivîsîne. Berevok ji 2 parane: para pêşin serhatîê bi zimanê kurdîne, para duda – wergêra wane bi zimanê rûsî. Bona alîkarîê bidne hînbûya eva mecala pêşda hatye kişandinê: navê her serhatîkê bi 2 zimana – kurdî û rûsî hatye dayînê. Bi wê prînsîpê usa jî naverok hatye hazirkirinê û dikarin hêsa vê yanê wê serhatîê bibînin û bixûnin.

         Plyûseke vê pirtûkê jî ewe, wekî ew bi şiklê delalva hatye xemilandinê û ew yek alîkarîê dide, wekî têkst bi hewaskarî bê xwendinê û qebûlkirinê. Bîna kurdîtîê ji her şiklekî tê, ew bi ruhê miletîê û bi kolorîta kurdîtîê hatine kişandinê. Kê wan şikla binihêre, wê pêra-pêra tex’mînke, wekî ew şiklê kurdanin û wanda deba kurda hatye nîşandayînê. Şikilkêş Arif Sevinçe, ku Bakûrê Kurdistanêda dijî. Ew bi dil qayîl bûye wan şikla bê pere bikişîne û pêşkêşî xwendevanê kurde biç’ûk bike.

         Pêşgotina berevokêye biç’ûk heye, ew bi 2 zimanaye. Wê pêşgotinêda Nûra Emerîk çend şêwrê konkrêt dide xwendevana. Rêdaktor û korêktora vê berevokê Zera Emerîke.

         Pirtûka “Em çûne aş” Emerîkê Serdar û Nûra Emerîk kîsî xwe dane weşandinê û çawa pêşkêş, bê pere mektebê gundê kurdada û cîê mayîn belakirine, li ku hînî kurdî dibin. Eva emekê wane di şuxulê pêşdabirina hînbûna zimanê dê.

         Berevok 160 rûpêle. Ew ji alîê weşanxana “VMV-Prînt”-êda hatye weşandinê.

 

* * *

          Gava temamya tîraja pirtûkê kete destê nivîskar û wergêrê, wana (nenihêrî temenê nivîskarî mezin – 79 salî) ew berevok birin çûn 11 mektebê gundê marza Ermenîstanêye Aragasotnêye kurda bela kirin. Ew pêşkêş gelekî bi dil ji alîê dîrêktorê mekteba û dersdarê zimanê kurdî hate qebûlkirinê. Xênji wê yekê, deh-deh pirtûk bi poştê şandine Moskvaê û Tbîlîsîê bona bê pere nava gelda belakin. 25 mesele jî şandine Înstîtûta Brûksêlêye kurdîra bona nava ocaxê kurdaye Avropaêye çandêda bêne belakirinê.

 

Nûrê SERDARYAN (Nûra Emerîk),

wergêra zimanê kurdî,

endama Yekîtya nivîskarê Ermenîstanê. 

06

Li hewşa mekteba
gundê Rya Tezeye navîn

22

Wextê rasthatina tevî dîrêktor û dersdarê
mekteba navîn (Rya Teze)

05

Li mekteba gundê wî Sîpanê

 

 

 

 

 

 

 

01-2

Li mekteba gundê Avşênê

01

Li mekteba gundê Camûşvanê

05

Li mekteba gundê Elegezê

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEND RÛPÊLÊ PIRTÛKÊ:

13-2

Rûpêla 13-a,
serhatya «Tima»

14-1

Rûpêla 14-a,
serhatya «Tima»

89-2

Rûpêla 89-a,
serhatya «Guman»

126-1

Rûpêla 126-a,
serhatya «Gornepişîk»

127-1

Rûpêla 127-a,
serhatya «Gornepişîk»

GELO EM GUNEKARIN?

 

 

GELO EM GUNEKARIN?

 виноваты ли мы

 

          Gava min gotara xwe “Nema vekirî heval-hogirê minî surmanra” malpera xweda û Facebook-êda da weşandinê, ewê rêaksîa yekşvêtî pêşda neanî. Hinek meriva destpê kirin careke mayîn jî em — rewşenbîrê êzdî nava xayîntya miletîêda gunekar kirin. Hilbet, eva bona me tiştekî teze nîne, lê ewê, ku rewşenbîrê me gunekar dikirin, nava civaka meda merivne tezene. Ewana Facebook-ê, malperê ezdyada bi nav û femîlê xweye rast pêşda naên, navê teze datînin ser xwe, profîla wan eyan nîne, şiklê wan û cîê bûyîn û mayîna wan tu ciya tune. Ewana hîmlî ew meriv bûn û ew merivin, ku înstîtût û ûnîvêrsîtêtê peretî xilaz kirine, rûsî zanin, pirî-hindikî bêy şaşya dinivîsin, xwe nav dikin çawa rojnemevan, pêşekzanê pirsa miletîêye mezin, heleqetîê navnetewî, lê femdarya wan ji femdarya merivê nexwendî û nîvxwendî bilindtir nîne. Ewana naxwazin têderxin firqya dîn û miletîê. Lê “bedbextya” rewşenbîra wê yekêdane, wekî ewana zanin dîn çiye, miletî çiye. Ewê teze pêşdahatî rewşenbîra gunekar dikin, wekî ew çira nanivîsin û nabêjin “êzdî – miletekî başqeye, tu karê wan tevî kurda nîne, zimanê wan êzdikî zimanekî başqeye”, çawa berê digotin û hinek dibêjin, êzdî dha nêzîkî ermenya, asorya, erebanin, ne ku kurda. Hela “giregirekî” êzdya rabû got û nivîsî, wekî “em erebê spîne”. Bi gilîkî, ewana rewşenbîrê êzdya gunekar dikin, wekî çira pey nexwendya û nezana naçin, êzdya çawa miletekî başqe hesab nakin, lê pirsa miletîêda pey prînsîpê ulmî diçin û bi wan prînsîpa têne serkarîkirinê. Ew çi ku ewana bi aktîvî û bi agrêsîvî pêşda dikişînin û eger rewşenbîr wê yekêra qayîlbin, wê mala evê olkê bişewitînin, lap îzolasîa bikin, ji miletya hîmlî dûrxin û ew olk dha zû asîmîlasîa bibe û ji navberê bê hildanê. Lê şikir Xwedê, rewşenbîrê me ser wê fikrê nînin, çi ku ji destê wan tê dikin bona qewînkirina yektya miletîê û parastina dînê êzdya.

        Hinek meriv, derheqa kîjanada ez dixwazim hevekî xeberdim, menya bedbextya êzdya nava rewşenbîrê êzdîda dibînin. Hilbet, nha dewraneke usane – her yek dikare derheqa her pirsekêda fikra xwe bêje. Lê sînor hene gotî neêne teribandinê, şuxul negihîje bêhurmetkirinê, şer-siltaxa. Gilî îdî gihîştye wê derecê, wekî hinekê pirî-hindikî xwendî (ew jî bi zimanê rûsî) radibin hurmeta wê artêşa rewşenbîrê kurdra dilîzin, ku cihanêda navekî gelekî bilind qazanc kirye. Gilî digihîje dereca pêkenîtîê, gava rewşenbîrê êzdya gunekar dikin, wekî “wana mektebê êzdya dane hildanê, tu navendek û mektebek pey xwe nehîştine, xênji pirs û problêma”. Xwedê qebûl neke, ew kengê mektebê êzdya hebûne, wekî rewşenbîra ew dane hildanê? Ev “şuxulkarê meye miletparêze teze” bîr dikin, wekî Sovêta berêda mekteb yê dewletê bûn, şexsa mekteb venedikirin û danedidan. Ewana usa jî “bîr dikin”, wekî bi saya hereketê rewşenbîrê meye zimanê me ewqasî temiz hatye xweykirinê, edebyet û çanda me ewqasî pêşda çûne. Merî gotî şîrhelalbe, bêşêkirîê neke. Wekî xebata kirî qîmet nakî, qe na nux’san jî neke! Wan rewşenbîra hîmê edebyeta meye teze danîn, ku nava dîroka edebyeta temamya kurdada êtapeke teze û berbiç’eve. Wana hîmê têatra, prêsa, radîoa kurdê Sovêtê  danîn, kadr hazirkirin, usa kirin, wekî Ermenîstan wî çaxî bû naveka çand, edebyet û ulmê kurda. Rewşenbîrê me ne mînanî evan bêşêkra mala xweda kurdî xeber didan, navê zarokê wan kurdî bû, şayî û dewetê xwe bi cûrê miletîê derbaz dikirin, wan şayada her tenê sazbendya miletîê dihate bihîstinê, wextê şîna jî şîn bi cûrê miletîê dihatne kirinê bi tevgelya şêxa, pîra… Bi gilîkî, wan rewşenbîra jiyana xwe usa didane sazkirinê û derbazkirinê, çawa xusûsîê miletîê dixwazin.

        Lê nha em çi dibînin? Pareke êzdîê Ermenîstanê, Gurcistanê, Rûsîaê dînê xwe guhastine, çûne ser dînê xaçparêzîê (xrîstîana). Ermenîstanêda wanra dibêjin “havatasyal”, yanê xwedênas. Tê bêjî em ne xwedênasin, her tenê ewana xwedênasin! Ewana her cûre erf-edetê miletîê dane alîkî, her tenê pey tradîsîaê xaçparêzîê diçin. Tu dikarî mala rewşenbîrê êzdîda şiklê Melekî Tawis, Lalişa Nûranî, Xatûna Ferxan û yêd mayîn bibînî. Lê mala “havatasyalada” tê tenê îkona, şiklê Xrîstos, Marîamê û pêxemberê wan bibînî. Hela serda jî xaç stûê xweda darda dikin, eyd-erafatê xrîstîana bi aktîvî derbaz dikin, hertim diçine dêra… Hevalekî minî sûrman heye, ku nha Qazaxstanêda dijî, minra gotye, wekî şiklê Melekî Tawis û Lalişa Nûranî fêza serê xweda dardakirye, û ewî xwexwa minra digot: evin sîmvolê dînê meyî miletîêyî eynsî.

        Merî ecêbmayî û zendegirtî dimîne, wekî hetanî roja îroyîn tu kesekî, tu şêx, pîrekî, tu tirêqekî wan “havatasyalara” pirseke sar negotine, nedane rûê wan, wekî pêşîê me bona parastina dînê êzdya bona xweykirina dîn ji Şengalê koç kirin, hatine ketine bin bandûra Rûsîaê. Lê roja îroyîn, gava îdî sedsalya 21-ye, welatê Sovêta berêda tu kesek hukumî ser te nake dînê xwe biguhêzî, pareke êzdya bi rezadilî dînê xwe guhastye û bûye dijminê rewşenbîrê êzdya. Tiştê hewaskar ewe, wekî hela serda jî xwera dibêjin “em êzdîne”. Qîzeke me gotarek nivîsî bi vê sernivîsarê: “Bêy dînê êzdya êzdî tunene!” û malperekêda da weşandinê. We bidîta ewan “havatasyala” çi heytehol bilind kirin!.. Eva îdî bira bimîne ser îsafa wana.

        “Havatasyal” rewşenbîrê êzdya gunekar dikin, wekî ewana wextêda giva pey dînê êzdya ketibûn û çi ku dînra girêdayî bû, dixeniqandin. Ewana bîr dikin, wekî Sovêtêda atêîzm hukumdar bû. Ez xwexwa weke 50 salî rojnema “Rya teze”-da xebitîme. Ez zanim, wekî wî çaxî çawa bû. 2-3 meha carekê Komîtêa navendî ya Partîa komûnîstê Ermenîstanê hesabdayîn ji rêdaksîaê dixwest, çika me derheqa pirsê atêîzmêda çi nivîsye. Tê bîra min, nava ewqas salada me her tenê 2 gotar derheqa 2 merivê konkrêtda nivîsîn: yek derheqa şêxekî netêda (“Mirîdê min, lê ne mirîê min”), ya dinê derheqa koç’ekekêda bû (“Koç’eka derewîn”). Wî çaxî prês-byûro hebû. Car-cara gotarê atêîstîê wê cêrgêda hebûn. Me ew gotar tercmeyî kurdî dikir (ku bi tu tiştî dînê mera nedihatine girêdanê) û rojnemêda diweşand, bi wî cûreyî bersiva Komîtêa navendî dida. Nava ewqas salada naê bîra min, wekî me pirseke sar derheqa dînê meda nivîsîbe.

        Van dawya yekî bersiva wê gotara mine jorgotî dabû û berzeq-berzeq pirs dabû min: 10 sala pêşda, gava Îraqêda zor didane aktîvîstê êzdya, ez kîderê bûme û çima min dengê xwe nekirye? Ez çiqas zanim, ne 10 sala pêşda, ne jî 20 salî pêşda Kurdistana Îraqêda tu kesekî zor nedaye aktîvîstê êzdya (ka aktîvîstê êzdya hebûn, wekî zor bidanaê?) Paşê ew xwexwa dewsa nevîê min tê, bi tona bêhurmetkirinê minra dinivîse. Belengazî ka haj pê heye, wekî nava 50-salya şuxulkarya xweye nivîskarîê, rojnemevanîê, civakî min çi kar kirye? Min xwest bizanibim eva kîye. Min profîla wî vekir, sifetê wî tunebû, ne jî serpêhatya wî hebû. Paşê ez pê hesyam, wekî ew bi 3-4 nava pêşda tê û tu yek navê wîyî eslî nîne. Ew çira ji navê xwe disilike û ditirse sifetê wî bê kivşê? Ez sedî sed bawerim, wekî ew “havatasyale” û nivîsarê wîda bîna goma Ezîzê Emer tê. Ew berzeq-berzeq minra dibêje ez bûme lêpokê (marîonêtkê) kurdê surman. Ezê gelekî bextewarbim, wekî bibim lêpokê wekîlê miletê xwe, lê ne ku mînanî wana bibim lêpokê Qezeros, Karapêt, Hovhannês, Îvan, Vasîlîy, Kîrîl, Şalîko, Valîko, Datîko û yêd mayîn. Xewna lape xirabda jî ez nikarim tex’mînkim, wekî herçar nevîê min (Zozan, Şêrzad, Leylê, Mîdîa) dikarin îznê bidne xwe merivê çaxê minra usa berzeq-berzeq xeberdin yanê binivîsin. Eva yeka ji eslê merya, terbetdarya wane malê û derdora tê.

        Telebextra, gilî ne tenê derheqa mindane. Ewê teze rabûne usa bêmerîfet, berzeq-berzeq derheqa wekîlê miletê meye mayîne navdarda jî dinivîsin. Mesele, derheqa Zêlîmxan Mûsoêvda. Em kubarin, wekî yekî mînanî wî dêpûtatê parlamênta Rûsîaêye, merivekî Rûsîaêyî dewlemende. Wexta van axirya şipûk hate ser êzdîê Şengalê, ewî û birê xwe Amîrxan bahê mîlîonek dolarî zêdetir alîkarî şandin seba şengalya. Xênji wê, bi navçîgarya wî hukumeta Rûsîaê alîkarî da şengalya. Rewşenbîrekî meyî usayî navdar, çawa Kinyaz Mîrzoêve dîsa bû nîşangeha yeke nîvxwendî. Ew jî ew Kinyaz Mîrzoêv, yê ku mêdala zêrîn ji destê lîdêrekî dinyaêyî seyasetîê, dewletêyî nhayî navdar, prêzîdêntê Qazaxstanê  Nûrsûltan Nazarbaêv stend, akadêmîke, doktorê ulmê fîlologîê, profêsore, serwêrê kafêdra zankoa Alma-Ataêye dewletêye, serkarê olka kurdê Qazaxstanêye. Yekî mînanî Yûrîy Nabîêv jî, ku xebateke seyasetîê-civakîye ewqasî mezin dike, xwendevana pê dide hesandinê derheqa şerkarya kurdaye miletîê-azadarîê, rewşa wane nha temamya cihanêda, bûye kelemê ber ç’evê wan.

        Min çawa îdî gotye, îlahî Ermenîstanêda nava pareke êzdyada tradîsîaê miletîê hatine hildanê. Ewana navê miletîê danayînin ser zarê xwe. Navê wane hizkirî Pox’ose, Pêtrose, Armêne, Armînêye, Narînêye, Yêkatêrînaye (lê ne ya 2-a!), Nataşaye (gelo ewana zanin, wekî kûrortê Tûrkîaêda derheqa xudana vî navîda çi dibêjin?)… Lê navê zarokê rewşenbîrê êzdya himlî hane: Zerê, Zînê, Nûrê, Mîdîa, Zoro, Tîtal, Karê, Cemal, Miraz û yêd mayîn. Hûn tex’mîn dikin firqya rewşenbîra û “havatasyala” çiqase? Gelek êzdîê Ermenîstanê û Gurcistanê, ku çûne Rûsîaê, îlahî Moskvaê, gava şayî, dewetê xwe dikin, hîmlî sazbendya ermenya, gurca, rûsa diqedînin. Ewana, “havatasyal” malê xweda her tenê ermenî, gurcikî û rûsî xeber didin, tê bêjî kurmanî bavê wan kuştye.

        Telebextra, nîvê êzdya, çawa Ermenîstanê, Gurcistanê, Rûsîaêda, usa jî Kurdistana Îraqêda dibêjin “em ne kurdin”. Hinek êzdîê Şengalê digotin “em erebin”. De bav-birê wane ereb çi anîne serê wan! Kê hate hewara wan, kê pêşberî wan faşîsta kire şer, xûn rêt, korîdor vekir, pareke êzdya ji xezakirinê azakir? Ew kurdê surman nîbûn? Ewana çira naxwazin vê yekê bibînin? Her tenê bin mîkroskopêda tiştê biç’ûk digerin, dibînin û mezin dikin. Nha kê alîkarîê dide penaberê êzdya çawa Îraqêda, usa jî Tûrkîaêda, Sûrîaêda? Ez îdî nabêjim derheqa wê alîkarîêda, ku ji Avropaê, Kurdistana Rohilatê, welatê Sovêta berê çi ji alîê kurdê êzdî, usa jî kurdê musulman tê. Kê naxwaze vê yekê bibîne, yan kore, yanê jî dijminê qane-qane.

        Min wê gotarêda nivîsîbû, wekî agêntîê dinyaêye înformasîon, têlêvîzîon, radîo, rojneme, kovar – gişk bi yekdengî derheqa êzdîê Şengalêda dinivîsin “kurdê êzdî”. “Havatasyalek” derkete dijî vê gotina min û dibêje: “Her tenê serkanîê rûsa û kurda evê têrmînê didine xebatê, lê yê mayîn gişk dibêjin “ezdî”. Nizanim, ew cahil çiqas haj wê yekê heye, wekî United Press, Associated Press, Reuters, France-Presse û yêd mayîn ew têrmîn çawa dane xebatê. Çiqas ez zanim, zanebûnê wîye ewqasî mezin tunene, wekî haj temamya prêsa dinyaê hebe. (Min rê têra nedît bersiva wî bidim, çimkî ew ne layîqî wê yekê bû û dewsa nevîê min dihat, radibû usa berzeq-berzeq minra dinivîsî).

        Dawîêda dixwazim meseleke ha bînim. Tê bîra min çend sala pêşda ez çûme bajarê Hoktêmbêryanê. Navenda bajêrda gelek meriv berev bûbûn. Min dîna xwe daê: du merî dikine şer. Yek weke ç’yakî, yek jî kinik. Minra gotin, wekî ewê weke ç’yakî êzdîye, ewî kinik jî ermenîye. Min dît ewî kinik çawa banzdida ewî êzdî dida ber sîla û kulma. Lê ewî êzdî qe destê xwe ber xwe hilnedida, tu tepek nedavîte ewî ermenî. Xulese, merî ketine ortê û ewî ermenî ji wî dûr xistin. Ewî êzdî hilda ha got: “Ax, bira tu êzdî bûyayî, min zanibû çi tanî serê te…” . Em her tenê hevdura xurtin. Nha ya me û wan “havatasyala” û yê mînanî wan haye: naxwazin rewşenbîrara hesab rûnên, hela wana nux’san dikin, gele gilî-gotinê netê derheqa wanda bela dikin. Lazime bê gotinê, wekî kurdê musulman dha gelekî qedrê rewşenbîrê êzdya digrin, ne ku êzdî xwexwa qedrê rewşenbîrê xwe digrin. Ê, cimeteke wekî naxwaze pey rewşenbîrê xwe here, wê bikeve roja îroyîn û roja Şengalê. Ez nizanim paşeroja wê cimetê wê çawabe.

         

Emerîkê Serdar.

         

Yêrêvan,

11.10.2014. 

NEMA VEKIRÎ HEVAL-HOGIRÊ MINÎ SURMANRA

 

 

NEMA VEKIRÎ

HEVAL-HOGIRÊ MINÎ SURMANRA

курд и езид 

 

                 Hevalê ezîz!

        Ez konkrêt navê te nanivîsim, çimkî şikir Xwedê vê gavê merivê mînanî te xweyê femdarya miletîêye bilind nava meda gelekin û ez nikarim konkrêt tenê navê te hildim. Ez zanim, tu jî mînanî min bona derd-kulê miletîê bêtabetî. Lema jî min biryar kir evê nemê bi navê abstrakt tera bişînim û ez bawerim tê min rast fem bikî, zanibî çi tabetîê nade ruhê min. Gele tişt tabetîê nade ruhê min! Lê vê carê ezê tenê derheqa çend hebada binivîsim.

        Çawa tu zanî, ez dînê xweva êzdîme, miletya xweva kurdim. Tu jî dînê xweva surmanî, miletya xweva kurdî. Dêmek, em du ewledê miletekîne, her tenê bi firqya dîn. Derd û kulê me tomerîne û ezê îro te pê bidme hesandinê, wekî ez alîê moralêda çi rewşêdame.

        Şikir roja îroyînra, wekî nava meda merivê xweyê femdarya miletîêye bilind bi mîlîonanin. Şedetîke wê yekê tragêdîa Şengalêye. Çawa kurdê êzdî, usa jî kurdê surman û xweyê dînê mayîn evê tragêdîaê hesab dikin çawa tragêdîa xweye şexsî. Şedetya wê yekê ew axavtinê radîoê, têlêvîzîonê, gotarê rojneme û kovaranin. Gava tu axavtina kurdê musulman derheqa tragêdîa Şengalêda dibihêyî, kela girî dide qirka te, wê axavtinêda çiqas dilşewatî, berxweketin heye. Te tirê ewê diaxivin xwexwa nava wê tragêdîaêda bûne û ewê hesab dikin çawa ya xweye şexsî. Eva nîşana femdarya meye miletîêye bilinde, ku tu cara nava dîrokêda usa nîbûye. Eva usa jî şedetya wê yekê dide, wekî rizgarkirina gelê me dûr nîne, wekî yekîtya me kefîltya wê yekêye.

        Tragêdîa Şengalê bûye tragêdîa temamya gelê me. Gelê me kîderê dimîne – Bakûr, Başûr, Rojhilat, Roava, Avropa, Sovêta berê, Amêrîka – destê xweyî alîkarîê dirêjî Şengalê dike. Merî nikare bê berxweketin wê yekê bixûne, wekî Rojava, ku wedekî dirêje ketye bin derbê îslamîsta, gele ciya dorpêckirîye, alîkarîê Şengalêra dişîne. Ermenîstana biç’ûk anegorî qewata xwe alîkarî şand êzdîê Şengalêra. Lê Gurcistanê koma penaberê Şengalê qebûl kir. Gava min pê radîoê bihîst, çawa kurdekî musulman got, ku çend sala Sulêymanîêda maye û gava pê hesyaye derheqa tragêdîa Şengalêda, her tişt hîştye û çûye hewara êzdîê Şengalê, ez hatime bawerkirinê, wekî eva mileta zû-zû ji rûbarê dinyaê naê hildanê.

        Temamya agêntîê dinyaêye înformasîon, têlêvîzîon, radîo, întêrnêt, rojneme, kovar û yêd mayîn gişk dibêjin “kurdê êzdî”. Her tenê çend serhişkê me evê têrmînê qebûl nakin, dibêjin êzdî miletekî başqeye û ser vê yekê dilîzin, cîê vikî-vala xwe rêklam dikin.

        Çawa tu zanî, civaka êzdya civakeke tenge. Hetanî roja îroyîn jî nava êzdîê Başûrda tu rêxistineke civakî, seyasetîê tunebûye. Çawa dibêjin, ew civak nerêxistinkirî bûye. Û dijmina ew yek dane xebatê. Nehîştine civaka êzdya bi saya ewledê xweye xwendî, zane pêşda here. Yê mînanî Seddam Husêyîn û yêd mayînra dest dida, wekî civaka êzdya hema wî cûreyîbe. Lê borcê partîa û rêxistinê Başûr, ku îdî şikir xweyê dewletêne, ewe, ku guhdarîê bidne ser civaka êzdya û qewla sazkin bona pêşdaçûyîn û gulvedana wê. Van axirya deng têne bihîstinê, wekî wexta Kurdistana Başûr serbestîê dest bîne, lazime avtonomîaê bidne êzdya. Ez vê fikrêra sedî sed qayîlim. Lazime! Vê derecêda cêribandina Sovêta berê dikare alîkarîê bide me. Em mesela Gurcistanê bînin. Wêderê heye avtonomîa acara (paytextê wê Batûmî). Acar xwexwa eslê xweva gurcin, lê dînê xweva başqene – ne xaçparêzin (xrîstîanin), surmanin. Ya me jî dikare usa be – avtonomîa êzdya gotî nava teşkîla Başûrê Kurdistanêdabe. Lê bona wê yekê berî her tiştî lazime qewil bêne sazkirinê, kadr bêne hazirkirinê, xebata tivdarekdîtinêye mezin bê kirinê. Û evê bibe kefîltya xweykirina dînê êzdyaye qedîmî, ku dînê kurdayî miletîêyî kevnare. Gelo badilhewa bû, wekî DAÎŞ-a berî her tiştî Şengal zevt kirin, çimkî zanibûn, wekî Şengal koka kurdîtîêye hîmlîye. Ewana dixwestin berî her tiştî ewê kokê bibirin. Lê şikir Xwedê, partîa, rêxistin û gelê me eva yeka zû tex’mîn kirin û pêşya wê decalya DAÎŞ-a girtin.

        Lê tiştekî mayîn tabetî nade mêriv. Partîa, rêxistinê me hatine hewara êzdya, korîdor vekirine, wekî gele êzdî ji decalya îslamîsta birevin, herin Rojava, Bakûr, Başûr. Eva, hilbet, layîqî pesnandinêye. Lê tu berxwe dikevî, gava dibînî, wekî hinek partîa û rêxistin dixwazin ewê parastina êzdya bikne ser navê xwe. Raste, wê pirsêda wekehevî tune, hinek partîa gele tişt kirine, lê yê mayîn kêm kirine, lê eva yeka nîşan nade, wekî ser vê yekê bilîzin û qalê seyasetîê qazanckin. Eva mînanî çiye, wekî van axirya navbera çend partîa û rêxistinê meda şerê înformasîon fire bûye, wekî ala kê bibe sîmvola şerkarya Şengalê? Ew huceta navbera partîaê meda gîhandye wê yekê, wekî korîdora, ku ji Şengalê hatibû vekirinê, wedelî bê girtinê. Bi tex’mîna min, ala tu kesî gotî nebe sîmvola wê yekê. Sîmvola wê gotî ala Komera Mêhabadêbe çawa sîmvola sazkirina dewleta kurdaye pêşin.

        Eyane, şerkarya partîaê seyasetîê ewe, wekî dîwanê destxin. Ew jî wan welatada tê kirinê, li ku serbestî heye û dewleta miletîê heye. A vêderê navbera partîada şerkarî tê kirinê bona dîwanê destxin. Lê welatekî mînanî welatê me, ku bindeste, bin qolê zevtçyadane, borcê partîaê meye seyasetîê ewe, ku hereketê xwe bikne yek bona gelê xwe ji zêrandinê azakin û welatê xwe rizgarkin. Me eva yeka bîr kirye, partîaê me nha dijî hev şerekî berk dikin, tê bêjî dijminê hevin. Bi saya Partî Dêmokratî Kurdistan û lîdêrê wêyî nemirî Mistefa Barzanî Başûrê Kurdistanêda şikir îdî dewleta kurda heye. Bi saya serê Partîa Karkerên Kurdistanê Bakûrê Kurdistanêda bi mîlîona kurd hişyar bûne, xwe nas kirine, û nha ç’ûk û mezin rabûne şerkarîê dikin bona mafê xweye miletîê. Min nedixwest, wekî navbera van herdu partîaê meye seyasetîêye mezinda dutîretî, dilsarî hebûya. Gava ev herdu partîa bigihîjin hev, dikarin gele pirsê meye miletîê safîkin. Mecaleke wê yekê jî konfêransa netewîye, ku em bêsebir hîvya derbazkirina wêne.

        Min nedixwest, wekî navbera wan partîada dilsarî hebûya, çi ku dijminra dest dide. Lê, telebextra, gele cara em ji ç’îzê derdixin. Te lênihêrî ç’êlekdoşekê, pezdoşekê, şivanekî yanê gavanekî, qewlî Cegerxwînva, prolêtarekî, pê têlêvîzîonê yanê radîoê bêetb partîak yanê serkarê wê bêhurmet kir. Ewê diaxivin, ne jî ewê, ku axavtina wan bona êfîrê amade dikin, nafikirin, wekî derecê wan başqe-başkene. Rind tê bîra min, Sovêta berêda usa bû. Wexta akadêmîk Andrêy Saxarov derdiket dijî seyasetya Sovêtêye wî çaxî, ç’êlekdoşa û gavana pê têlêvîzîonê hiltanîn jêra digotin: “Tu badilhewa nanê me dixuyî”. Wî merîra digotin “Tu badilhewa nanê me dixuyî”, yê ku ç’eka lape zulm – bomba avzaê (vodorodnîy) da Sovêtê…

        Me jorê got, wexta Kurdistana Başûr serbestîê dest bîne, lazime avtonomîaê bidne êzdya. Civaka êzdya nava dîrokêda civaka lape zêrandî bûye û ew zêrandin hetanî rojê me jî dom dike. Kurdistanêda êzdîk nikare çayxanekê veke, çimkî ewê kar neke – tu musulmanek naçe wê çayxanê. Çimkî surman nanê destê êzdya naxun. Nanê destê şuletê dixun, lê nanê destê êzdya naxun. Kurdistanêda bêxebatî nava êzdyada dha geleke, ne ku nava kurdê surmanda, çimkî xweyê karxanê dha zû kurdê musulman hiltîne ser xebatê, ne ku êzdya. Dîwan jî guhdarya lazim nade ne ser rewşa êzdyaye abûrî, ne jî ya çandî. Û badilhewa nîne, wekî merivê xwendî nava êzdîê Başûrda (û ne tenê Başûrda) gele kêmin. Ez îdî nabêjim derheqa dibistana, kolêca, zankoada. Gele ciya li Başûr, Bakûr êzdyara hesab rûnanên, lo wana hela merî jî hesab nakin. Hilbet, kesek naxwaze, lê eva yeka dikare bigihîne tragêdîaê mînanî tragêdîa Şengalê. Lê gava gilî tê ser edebyet, çand û zanyarya kurdê Sovêta berê (li Ermenîstanê, Gurcistanê), kurdê Bakûr û Başûr berî her tiştî bi kubarî navê şayîr, nivîskar û zanyarê êzdîê vandera didin û bi wana kubar dibin.

        Surmanê radîkal êzdya jî hesab dikin çawa kafir. Eyane, wan miletara dibêjin kafir, yê ku ne musulmanin. Êzdî jî musulman nînin. Dogmake musulmanê radîkal jî ewe, kê gele kafira bikuje, wê dha zû here buhuştê. Û badilhewa nîbû, wekî Şengalêda ewqas êzdî hatine qirê, qîz û bûkê cahil birin xwera kirine jin yanê bazarada firotin. Lê êzdîê, ku musulmanî qebûl nekirin, serê wan jêkirin. Radîkalîzma DAÎŞ-a gihîştye wê derecê, wekî yekî înglîs, ku musulmanî qebûl kirye, serê rojnemevanekî emirkanî xaçparêz jêdike.

        Nava civaka me, kurdada, êzdî dha gelekî hatine zêrandinê, ne ku wekîlê olê mayîn – kakaya, elewya, xaçparêzya. Dibe menî ewe, wekî ev olê hanê dha dereng nava kurdada pêşda hatine, ne ku ola êzdya?

        Xulese, biraê hêja! Min derheqa çend derd û kulê meda tera nivîsî, lê ewana dha gelekin. Û ne lazime gişta bidî rêzê. Her tenê lazime destê xwe bidî ser birînê, wekî karibî paşê ewê qenckî. Qenckirin jî ne tenê borcê êzdyaye, lê usa jî borcê temamya gelê me, partîaê me û rêxistinê meye. Em bi wê gumanê bijîn, wekî rojekê dha zû ev problêmê bêne serrastkirinê.

         

Bi silava,

Emerîkê Serdar.

         

Yêrêvan.

12.09.2014

SED KORANÎ, BABAÊ BIRA…

 

 

SED KORANÎ, BABAÊ BIRA…

         

         

Emerîkê Serdar, Mîroê Esed û Babaê Keleş. S.1989-a

        Dibêjin, Babaê Keleş, ew rewşenbîrê bi herfa mezin, ew camêr û xêrxwaz çûye rehmetê. Dibihêyî û bawer nakî, çimkî 2 roja berî mirinê min jêra têlêxist û me xeberda (wexta bona nexweşîê Baba hate Yêrêvanê, bawer bikî herro min bi têlê jêra xeberdida). Dengê wî gelekî xweş bû û bi şabûn minra got, wekî rewşa wî başe. 2 roja şûnda beseke waye nebixêrîê bela bû. Tu nikarî wê besê bawer bikî, çimkî nava temamya salê hevaltya meda her tenê xweşî, hevaltî û biratî hebûye! Û îro dawî wan hemû tişta hatye. De were vê yekê bawer bike! Bi çi dilî tê bawer bikî, gava Baba çûbû xerîbîê dîsa me bi têlê timê hevdura xeber dida û em baş haj hevdu hebûn. Lê nha ew gişt bûne dîtina qiyametê.       

        Birê ezîz, Babaê bira! Tê bibaxşînî birê xwe, wekî nikare bê tevî şîna te bibe, xatirê xwe ji te biuxwaze. Mala felekê bişewite, ewê usa kirye, wekî ez îro nikarim bêm cara dawîê heval û hogirê xweyî hizkirî bibînim û xatirê xwe jê bixwazim, çimkî sax’lemya min mecala wê yekê nade…

        Sala 1974-a bû. Gava ştatê rêdaksîaê zêde kirin, merivê pêşin, ku bi hizkirin hate teglîfkirinê bê rêdaksîaêda bixebite, Babaê Keleş bû. Temamya xebatkarê rêdaksîaê hela wî çaxîda qedrê Baba zanibûn, jê hiz dikirin. Ew jî bi saya wan gotar û serhatîê wîye bi zimanê ermenî bûn, ku rojnema zankoêye ermenîda neşir dibûn. Ew gotar û serhatî usa jî bi zimanê kurdî rojnema “Rya teze”-da çap dibûn. Çawa dibêjin, ew bona rêdaksîaê îdî kadrekî hazir bû. Ewî 25 sala rojnemêda kar kir, emekekî mezin kire nava şuxulkarya rojnemê him çawa tercmeçî, serkarê parê û him jî çawa katibê cabdar. Ew bi hizkirin hatibû teglîfkirinê, lê ne mînanî hinekê mayîn, ku bi şer-şiltaxa, bi şikyata hatin rêdaksîaêda xebitîn.

        Û gava berevoka serhatîê wîye pêşin “Nîşanî” sêksîa nivîskarê kurdada hate enenekirinê, bawer bikî gişka, kê xeberda, qîmetekî mezin dane wê berevokê û spartine min, ku ez rêdaktorîê lê bikim. Min bi hizkirin ew xebat kir û ew berevok sala 1983-a bi tîpê kîrîlî Yêrêvanêda hate weşandinê. Hema wê salê jî ew berevok usa jî Avropaêda bi tîpê latînî hate weşandinê. Telebextra, pey wêra Baba gele tişt nivîsîn, lê mecala weşandinê tunebû. Ez zanim, îro arxîva wîda gele şiêrê bêqusûr, serhatîê delal hene, lê nehatine weşandinê. Ewî usa jî romaneke dîrokî nivîsye û destnivîsara wê mala wîda tê xweykirinê. Borcê bira-pismama, xêrxwaza, qedirgirê merîfeta Babaye efrandarîê ewe, wekî wê mîratê xweyî derên û ewê raberî xwendevana bikin. Evê bibe heykelekî layîq bona bîranîna Babaê Keleş.

        Babaê Keleş xatirê xwe ji me xwest çû. Lê bîranîna wî wê heta-hetayê dilê meda bimîne, çimkî ewî bi merivhizî, milûkayî, saya serê terbetdarya xweye malêye qenc, talanta nivîskarîêye geş ew yek qazanc kirye. Sed heyf, sed koranî bona Babaê bira, bona wê zyana mezin, ku ewî bêhemdî xwe gîhande edebyet, çand û rojnemevanya me.

Bi dilekî kovan,

Emerîkê Serdar. 

Yêrêvan,

11.09.2014